Нийгмийн даатгалын ерөнхий газрын Гадаад харилцааны хэлтсийн дарга Б.Бат-Отгонтой ярилцлаа.

-Орчин үед аль ч байгууллагад гадаад харилцаа маш чухал болжээ. Тиймээс гадаад харилцааны талд ямар ямар ажил хийж буй талаар эхлээд сонирхоё.
-Нийгмийн даатгалын ерөнхий газрын гадаад харилцааны гол зорилго нь гадаадад байгаа монголчуудынхаа нийгмийн асуудлыг шийдэхэд нь туслалцаа үзүүлэх явдал. Хүмүүсийн хамгийн сайн мэдэх жишээ татья. БНСУ-тай Засгийн газар хоорондын гэрээ байгуулснаар тэнд албан ёсоор ажиллаж байгаа монголчууд маань Монголынхоо нийгмийн даатгалд хамрагдах боломжтой болсон. Тодруулж хэлбэл, тэд Солонгост шимтгэлээ төлөөд, дараа нь Монголдоо ирээд шууд тэтгэвэр, тэтгэмжинд хамрагдаад явах боломжийг нээсэн. Энэ ажил хийгдээд хоёр, гурван жил болж байна. Яг үүнтэй адилаар БНЧУ-тай Засгийн газар хоорондын гэрээ байгуулах хоёр дахь шатны уулзалтыг Улаанбаатарт амжилттай хийлээ. Эхний шатны уулзалт 2008 онд Праг хотод болсон юм.
Энэ гэрээ байгуулагдвал тэнд албан ёсоор ажиллаж байгаа монголчуудыг нийгмийн даатгалд хамруулах  боломжтой болох юм. Ирэх онд гэрээг Чехийн парлемант соёрхон батлавал 2011 оноос энэ ажил хэрэгжих бүрэн боломжтой.
-Та саяхан гадаад яваад ирсэн дуулдсан. Ямар ажлаар хаашаа яваад ирэв?     
-Дэлхийн банкнаас жил бүр зохион байгуулдаг тэтгэврийн даатгалын асуудлаарх үндсэн сургалтанд НДЕГ-ын дарга Ч.Алтанхуяг, Хуримтлалын сангийн удирдлагын хэлтсийн дарга Д.Дуулал, Нийгмийн хамгаалал, хөдөлмөрийн яамны Бодлогын хэрэгжилт, төлөвлөлтийн газрын дэд дарга Ш.Отгонхундага, Орхон аймгийн Нийгмийн даатгалын хэлтсийн дарга Д.Дэлгэрбаяр нартай хамт оролцоод ирлээ. Энэ удаагийн сургалт арваннэгдүгээр сарын 8-20-нд АНУ-ын Вашингтон хотноо боллоо.
Тэтгэвэр тэтгэмж гэдэг дэлхий дахины гол анхаарлаа хандуулж байгаа асуудлын нэг болсон байна. Тиймээс бусад улс орон тэтгэврийн даатгалын шинэчлэлийг хэрхэн хийж байна вэ гэдгийг судлах нь бидэнд маш чухал. Энэ сургалтад 13 орны 50 гаруй төлөөлөл оролцлоо.
-Сонссон дуулснаа ажил албандаа хэрэгжүүлэх нь мэдээж хэрэг байх. Ажлаа юунаас эхлэх гэж байна вэ?
-Нийгмийн даатгалын тухай багц хуульд өөрчлөлт оруулах шинэчлэлийн ажлыг эхлүүлэх зорилт Засгийн газрын үндсэн чиглэлд ч, үйл ажиллагааны хөтөлбөрт ч тусгагдсан байгаа. Тиймээс дэлхий дахины туршлагыг судлах, Дэлхийн банк, олон улсын байгууллагуудын зөвлөгөөг сонсох хэрэгтэй. Энэ зорилгоор ч бид энэ сургалтад оролцоод ирсэн. Тиймээс энэ талаарх судалгааг Нийгмийн даатгалын үндэсний зөвлөл, УИХ-ын холбогдох байнгын хороо, салбарын яамандаа гаргаж өгөх нь бидний гол үүрэг юм. Энэ чиглэлээр ч нэлээн ажиллалаа. Ерөнхийдөө энэ жил бид маш олон орны тэтгэврийн тогтолцоог судалсан. 20 гаруй орны сүүлийн 10-аад жилд хийсэн тэтгэврийн даатгалын шинэчлэлийг багцалж гаргалаа. Энэ бүхэн бодлого боловсруулагчдад маань их хэрэг болох байх аа.
-Манай улсын мөрдөж байгаа тэтгэврийн даатгалын тогтолцоо хэр оновчтой вэ? Туршлага судлаад, хүмүүстэй уулзаад явахаар өөрчилмөөр, шинэчилмээр зүйл бас байна биз?
-1995 оноос хойш манайх шинэ тогтолцоогоор явж байгаа. Нэрийн дансны тогтолцоог бол 1999 оноос хэрэгжүүлж эхэлсэн. Шинэчлэх шаардлагатай асуудлууд манай тогтолцооны хувьд нэлээн бий. Юуны түрүүнд санхүүгийн тогтвортой байдлаа хангах хэрэгтэй байна. Насжилт дэлхий дахины тулгамдсан асуудал болчихоод байгаа. Манайд ч гэсэн энэ асуудал тун удахгүй хөндөгдөнө. Жил болгон дундаж наслалт өсөөд байна гэдэг бол тэтгэвэр авах хүний тоо өснө, тэтгэвэр авах хугацаа нь нэмэгдэнэ гэсэн үг. Тийм болохоор энэ бүгдийг эртнээс мэдэрч, сангийнхаа тогтвортой байдлыг хангасан тогтолцоо руу шилжих явдал чухал. Манай одоогийн тогтолцоо тийм ч шударга бус. Төлсөн шимтгэл, авах тэтгэвэр хоёрын уялдаа авцалдаа маш муу. Тиймээс бид хэн их шимтгэл төлнө, тэр хүн өндөр тэтгэвэр авна гэсэн зорилгоор л нэрийн дансны тогтолцоонд бүрэн шилжих гээд байгаа шүү дээ. Тэгэхээр яг тогтолцооны хувьд, хууль эрх зүйн хувьд хийх шинэчлэл манайд нэлээн бий.
-Нэг зүйл тодруулья. Солонгост ажиллаж байгаа иргэд хэдэн төгрөгийн шимтгэл төлдөг юм бэ? Зарим нь өндөр шимтгэл төлдөг гэж яриад байдаг.
-БНСУ-д хууль ёсоор 10 гаруй мянган хүн ажиллаж байгаа. Гадаад харилцааны яамны гаргасан мэдээгээр бол хараар гарсантайгаа нийлээд 32000 хүрч байгаа байх. Гэрээгээр ажиллаж байгаа хүмүүс сард 40000 вон төлдөг. Тэнд сайн цалин авдаг болохоор энэ нь нэг  их өндөр шимтгэл биш. Сайн дурын даатгал хэнд ч гэсэн нээлттэй байдаг. Хууль бусаар ажиллаж байгаа иргэд сайн дураараа даатгуулж болно. Ар гэрийнхэндээ мөнгө гуйвуулаад гэрийнхэн нь энд шимтгэлийг нь төлөөд ч байж болно шүү дээ.
-Сая АНУ-д очихдоо Элчин сайдтайгаа уулзсан гэсэн. Энэ тухайгаа сонирхуулж ярихгүй юу?
-Монгол Улсаас АНУ-д суугаа Элчин сайд Х.Бэхбат гуайтай манай Ерөнхий газрын дарга уулзсан. Тэнд байгаа монголчуудыг сайн дураар нийгмийн даатгалд хамруулах боломжийн талаар ярилцсан. Гадаадад байдаг монголчуудын “Орлоо” гээд вэб сайт бий. Тэр сайтад манай дарга ярилцлага өгсөн. Тэнд ажиллаж, амьдарч байгаа монголчуудтайгаа уулзахад даатгалд хамрагдах сонирхол маш их байдаг юм байна. Гэвч Засгийн газар хоорондын гэрээ байхгүй болохоор тэнд албан ёсны үйл ажиллагаа явуулах боломжгүй юм. Тэгэхээр энэ талаар сайн судалгаа хийж шат дараатай арга хэмжээ авах талаар ажиллана л гэж бодож байна.
-Танаас нэмж тодруулахад, ирэх оноос ийм чиглэлээр өөр орнуудтай хэлэлцээр хийх төлөвлөгөө бий юү?
-Манайд Германы талаас хамтарч ажиллах санал ирсэн байгаа. Энд ажиллаж байгаа герман иргэд, Германд ажиллаж байгаа монгол иргэд харилцан тухай тухайн нутагтаа даатгал төлдөг, тэр нь эргээд аль аль орондоо үйлчлэхээр байвал ямар вэ гэсэн санал. Ийм саналыг Германд ажиллаж байгаа монгол иргэд ч их гаргадаг юм.
Тийм болохоор бид ирэх жил Германы талтай энэ чиглэлээр хамтарч ажиллах төлөвлөгөөтэй байгаа.
-Ярилцлага өгсөн танд баярлалаа.

Н.Гантулга