Нийгмийн даатгалын ерөнхий газрын Хуримтлалын сангийн удирдлагын хэлтсийн дарга Д. Дуулалтай ярилцлаа.

-Танай газрын бүтцийн өөрчлөлтөөр Хуримтлалын сангийн удирдлагын хэлтэс шинээр байгуулагдсан гэж сонссон. Тиймээс танай хэлтсийн гол чиг үүргийг сонирхмоор байна л даа. Эндээс ярилцлагаа эхэлбэл ямар вэ?
-Нийгмийн даатгалын үндэсний зөвлөл 2009 оны нэгдүгээр сард НДЕГ-ын бүтцийг батлахдаа Нийгмийн даатгалын сангийн чөлөөт үлдэгдэл, хуримтлалын сангийн хөрөнгийг хөрөнгө оруулалтад байршуулах, эрсдлийн удирдлагаар хангах, нийгмийн даатгалын сангийн тооцоололт, хураамж, шимтгэлийн тооцоог хийх чиг үүрэг бүхий Хуримтлалын сангийн удирдлагын хэлтсийг байгуулсан. Одоо бид дөрвөн орон тоотойгоор ажиллаж байна. 
-Ажлаа юунаас эхлэв ээ. Энэ хугацаанд хийсэн ажлаасаа товч танилцуулахгүй юу?
            -УИХ-ын Нийгмийн бодлого, боловсрол соёл, шинжлэх ухааны байнгын хороо болон Нийгмийн хамгаалал, хөдөлмөрийн яам, Нийгмийн даатгалын үндэсний зөвлөлөөс арилжааны банкинд байршуулсан мөнгөн хадгаламжийн гэрээнд өөрчлөлт оруулж 1 жил хүртэл хугацаатай болгож богиносгох, хадгаламжийн хүүг Монголбанкны бодлогын хүүгийн түвшинд хүргэж нэмэгдүүлэх талаар үүрэг, чиглэл өгсөн. Эндээс л бид ажлаа эхэлсэн дээ. Энэ үүрэг, удирдамжийн дагуу Капитал, Капитрон, Зоос, Монгол шуудан, Үндэсний хөрөнгө оруулалтын банкин дахь мөнгөн хадгаламжийн хүүг нэмэгдүүлж, хугацааг богиносгохоор гэрээнд өөрчлөлт оруулсан. Хэлтэс байгуулагдахаас өмнө арилжааны банкуудад нийгмийн даатгалын сангийн чөлөөт үлдэгдлийн хадгаламжийн жилийн жигнэсэн дундаж хүү 5.05 хувь байсныг 9.6, жигнэсэн дундаж хугацаа 2 жил 3 сар байсныг 1 жил 2 сар болгож чадлаа. Дээрх банкуудтай хийсэн хадгаламжийн гэрээнд өөрчлөлт оруулснаар хадгаламжаас олох хүүгийн орлого 1.0 тэрбум төгрөгөөр нэмэгдлээ. 2009 оны арваннэгдүгээр сарын 30-ны байдлаар 71.8 тэрбум төгрөгийг 16 хүртэлх хувийн хүүтэй, нэг жилээс ихгүй хугацаатайгаар банкуудад хадгалуулж байна.          
            -Нийгмийн даатгалын чөлөөт үлдэгдэл, хуримтлалын  сангийн хөрөнгийг хэрхэн өсгөх талаар тодорхой хууль журам байдаг уу? Банкинд хадгалуулах мөнгөний хэмжээг хаанаас яаж тогтоодог юм бэ?
-Байна аа. Нийгмийн даатгалын тухай хуульд Хуримтлалын сангийн хөрөнгийг Засгийн газрын бонд болон Монголбанкнаас гаргасан үнэт цаас худалдан авах, арилжааны банкинд байршуулах замаар нэмэгдүүлж болно гэж заасан байдаг. Сангийн болон Нийгмийн хамгаалал, хөдөлмөрийн сайд, Монголбанкны ерөнхийлөгч, Нийгмийн даатгалын үндэсний зөвлөлийн даргын хамтарсан шийдвэрээр Хуримтлалын сангаас арилжааны банкинд байршуулах хөрөнгийн хэмжээг тогтоодог. Энэ жил 115 тэрбум төгрөгөөр тогтоож өгсөн. Дээрх хэмжээнд багтаан арилжааны банкуудад мөнгөн хадгаламж байршуулна гэсэн үг.
            -Ингэхэд хадгаламжийн хүүгээс хэдий хэрийн орлого олдог юм бэ? Орлого жил бүр нэмэгдэж байгаа юу?
-“Нийгмийн даатгалын сангийн чөлөөт  үлдэгдэл, хуримтлалын сангийн хөрөнгөөс арилжааны банкинд мөнгөн хадгаламж хэлбэрээр байршуулах журам”-ын төслийг манай хэлтэс боловсруулж, Нийгмийн даатгалын үндэсний зөвлөлөөр 2009 оны гуравдугаар сард батлуулан мөрдөж байна.
Нийгмийн даатгалын сангийн чөлөөт үлдэгдлээс арилжааны банкуудад 2005 онд 1 тэрбум, 2006 онд 10.5 тэрбум, 2007 онд 20.3 тэрбум, 2008 онд 73.3 тэрбум төгрөгийг тус тус мөнгөн хадгаламж хэлбэрээр байршуулж, нийгмийн даатгалын санд 2006 онд 959.7 сая, 2007 онд 963.8 сая, 2008 онд 2975.3 сая төгрөгийн хадгаламжийн хүүгийн орлогыг тус тус оруулж байсан бол энэ оны гуравдугаар улирлын байдлаар 4845.5 сая төгрөгийн хүүгийн орлого олжээ. Харин 2009 оны жилийн эцэст 5411.6 сая төгрөгийн хадгаламжийн хүүгийн орлого орохоор байна.
            -Анод банкинд 2 тэрбум төгрөгийн хадгаламж байсан гэсэн. Энэ үнэн үү. Эдүгээ Төрийн банк болчихоод буй Зоос банкинд хадгаламж байсан уу? Байсан бол ямар нэг эрсдэл гарах уу?
            -Тэр үнэн. Анод банкинд  2007 оны есдүгээр сарын 14-ны өдөр 2.0 тэрбум төгрөгийг 2 жилийн хугацаатай хадгалуулсан байдаг.  Гэхдээ Анод банкинд хадгаламж хэлбэрээр байршиж буй 2.0 тэрбум төгрөгийг хүүгийн хамт “Банкин дахь мөнгөн хадгаламжид баталгаа гаргах тухай” хуулийн дагуу бүрэн баталгаажуулж, тус банкин дахь Монголбанкны бүрэн эрхт төлөөлөгчөөс батламжийг нь авсан байгаа. Мөн тус банкинд саатаж байгаа нийгмийн даатгалын байгууллагуудын харилцах, хадгаламж, клирингийн дансан дахь үлдэгдэл хөрөнгийг баталгаажуулах, данс тооцоо нийлэх акт үйлдэж баталгаажуулсан.  2.0 тэрбум төгрөгийн мөнгөн хадгаламжийн гэрээний хугацаа нэгэнт дууссан учраас Анод банкин дахь хадгаламж, харилцах дансны үлдэгдлийг гаргуулж авахаар Баянзүрх дүүргийн шүүхэд нэхэмжлэл гаргаж, анхан шатны шүүхийн шийдвэр гараад байна.
Харин Зоос банкинд хадгаламж байхгүй. Зоос банкинд байсан мөнгөн хадгаламжийн гэрээний хугацаа дуусч, буцаан төвлөрүүлсэн байсан юм.
-Арилжааны банкинд байршуулахаас өөрөөр, хуулиар зөвшөөрөгдсөн хэлбэрээр нийгмийн даатгалын мөнгийг өсгөх ажил хэр урагштай байгаа вэ?
-Би дээр хэлсэн. Нийгмийн даатгалын чөлөөт үлдэгдлийг одоогоор хуулийн дагуу Засгийн газрын бонд болон Монголбанкнаас гаргасан үнэт цаас худалдан авах, арилжааны банкинд байршуулах замаар л нэмэгдүүлэх боломж байгаа гэж. Төв банкны үнэт цаасны арилжаанд зөвхөн банкууд оролцдог журамтай тул бидэнд үнэт цаас худалдан авах боломж байхгүй байна. Тиймээс бид зөвхөн Засгийн газрын бонд худалдан авах тухай журмын төслийг боловсруулж, Нийгмийн даатгалын үндэсний зөвлөлөөр хэлэлцүүлэхээр ажиллаж байна.
-Нийгмийн даатгалын сангийн бие даасан, тогтвортой байдлыг хангахад Хуримтлалын сан бий болгох нь мэдээж чухал. Цаашид энэ чиглэлээр ямар ажил хийхээр төлөвлөж байна вэ?
-Дэлхийн ихэнх улс оронд насжилт нэмэгдэж, нийт хүн амд эзлэх тэтгэврийн насныхны тоо эрс нэмэгдэх хандлагатай байна. Энэ нь тэтгэврийн хуваарилалтын /эв санааны нэгдлийн/ тогтолцоотой улсууд цаашид дан ганц энэ тогтолцоогоороо явахад ихээхэн хүндрэл учруулах нь тодорхой болж байна. Иймд улс орнууд тогтолцооны системээ өөрчлөх, хагас болон бүрэн хуримтлалын тогтолцоонд шилжих, хуримтлалын болон эрсдлийн сангуудыг бий болгох ажлуудыг шат дараатай хийгээд эхэлсэн.
Тиймээс нийгмийн даатгалын сангийн бие даасан, тогтвортой байдлыг хангахын тулд Хуримтлалын сан бий болгох, түүний үйл ажиллагааг зохицуулах, санг мэргэжлийн удирдлагаар хангах, даатгуулагч иргэдийн ирээдүйн баталгаа болох тэтгэвэр, тэтгэмжийг өсгөж арвижуулах, шимтгэлээр бүрдэж байгаа өнөөгийн хөрөнгийг ирээдүйд үнэгүйдлээс хамгаалах ажлуудыг бид ч гэсэн яаралтай хийж эхлэх зайлшгүй шаардлага тулгарч байна.
Энэ хүрээнд нийгмийн даатгалын сангийн хөрөнгийн зохицуулалтыг сайжруулах, хариуцлагын тогтолцоог оновчтой болгох, тэтгэврийн даатгалын хуримтлалын сангийн үйл ажиллагааг зохицуулах, боловсронгуй болгох замаар ирээдүйд тэтгэвэр авагчдад олгох тэтгэврийн хөрөнгийн эх үүсвэрийг нэмэгдүүлэх зэрэг харилцааг зохицуулах эрх зүйн орчныг бүрдүүлэхээр “Нийгмийн даатгалын хуримтлалын сангийн тухай” хуулийн төслийг бид боловсруулж дуусч байна. Энэ хуулийн төслийг удахгүй зохих байгууллагуудад нь хүргэх болно.
            -Эцэст нь нэг зүйл тодруулъя. Танай хэлтсээс эрдэм шинжилгээний шилдэг бүтээл шалгаруулах уралдаан зарласан байсан. Энэ талаар дэлгэрэнгүй мэдээлэл өгөхгүй юү?
-Монгол Улсад нийгмийн даатгалын алба үүсч хөгжсөний 68 жилийн ойг тохиолдуулан “Нийгмийн даатгалын тогтолцоо, эрх зүйн орчин” сэдэвт эрдэм шинжилгээний шилдэг бүтээл шалгаруулах уралдааныг нийгмийн даатгалын байгууллагын нийт ажилтан, эрдэм шинжилгээний байгууллага, их дээд сургуулийн хууль эрх зүй, санхүү эдийн засгийн чиглэлийн тэнхим,  эрдэмтэн, профессорын баг, судлаач, оюутан, сонирхогчдын дунд 2009 оны арваннэгдүгээр сарын 15-наас 2010 оны хоёрдугаар сарын 15 хүртэл гурван сарын хугацаатай зарласан.  Уралдааны зорилго нь нийгмийн даатгалын тогтолцоо, эрх зүйн орчныг боловсронгуй болгоход шаардлагатай эрдэм шинжилгээ, судалгааны ажлыг идэвхжүүлэх, аливаа хууль тогтоомжийн талаар санал бодлоо илэрхийлэх иргэдийн эрхийг хэрэгжүүлэх, хуримтлалын сангийн хөрөнгийг зүй зохистой, үр ашигтай байршуулах талаар шинэ санал дэвшүүлэх, нийгмийн даатгалыг иргэдэд таниулах, сурталчлахад оршиж байгаа. Энэ талаарх дэлгэрэнгүй мэдээллийг www.ndaatgal.mn сайтаас үзэж болно. Энэ уралдаанд идэвхтэй оролцохыг танай сонины уншигчдад уриалж байна.
“Өнөөдөр”. 2009.12.14