Нийгмийн даатгалын ерөнхий газрын Бодлогын хэрэгжилт, төлөвлөлтийн газрын дарга Ц.Дашдондогтой уулзаж цаг үеийн асуудлаар ярилцлаа.           
-Нийгмийн даатгалын байгууллага  үүргээ  хэрхэн хэрэгжүүлж буй, нийгмийн даатгалын сангийн санхүүгийн байдал ямар байгаа юм бэ гэдгээс яриагаа эхлэх үү?         
-Ер нь бол удирдах дээд шатны байгууллагууд, харилцагч, шимтгэл төлөгч байгууллага, даатгуулагчид манай ажилд үнэлэлт, дүгнэлт өгөх учиртай л даа. Нийгмийн даатгалын бүх шатны байгууллагуудын хувьд  нийгмийн даатгалын сан бүрдүүлэх, уг сангаас тэтгэвэр, тэтгэмж олгох үндсэн үүргээ зохих түвшинд хэрэгжүүлж байгаа гэдгийг хэлэх байна.  Нийгмийн даатгалын сангуудын хувьд тухайн жилийн бүрдүүлсэн орлого, чөлөөт үлдэгдлээрээ тэтгэвэр, тэтгэмж, төлбөр, эмчилгээний зардлаа бүрэн санхүүжүүлж, нийтдээ 190-ээд тэрбум төгрөгийн үлдэгдэлтэй, даатгалын үйл ажиллагааг хэвийн, тасралтгүй явуулах  мөнгөн хөрөнгийн  нөөц боломжтой байгаа.
-Уучлаарай,  та сангийн санхүүгийн чадавхи боломжтой гэж хэллээ. Нийгмийн даатгалын сан хоосорсон гэсэн мэдээлэл нэлээд цацагдсан. Энэ талаар та юу хэлэхсэн бол?
-Тиймээ, ийм мэдээлэл хэвлэл, мэдээллийн хэрэгслэлээр гарсан байна лээ. Угаасаа энэ асуудал бодит үнэнд нийцэхгүй, худлаа  болохоор үүнд  ач холбогдол өгөхгүй байна. Дээр хэлснээр нийгмийн даатгалын сан чөлөөт үлдэгдэлтэй байгааг та бас анзаарсан байх аа.  Манай байгууллага даатгуулагчдын өмнө хүлээсэн үүргээ хуулийн дагуу гүйцэтгэж, харин ч дэлхий нийтэд нүүрлээд байгаа санхүү, эдийн засгийн  хямралын энэ үед даатгалын нэмэлт үйлчилгээ бий болгож, өрхийн гишүүдийг  орлогогүй болох эрсдлээс  хамгаалах,   зарим төрлийн даатгалын сангаас тэтгэмж авах нөхцлийг зөөлрүүлэх,  санхүүгийн хүндрэлийн хүнд үед шимтгэл төлөгч аж ахуйн нэгжээ эдийн засгийн  давхар дарамтад оруулахгүй, харилцан хамтран ажиллах чиглэлээр санаачилгатай ажиллаж байгааг хэлэх хэрэгтэй гэж бодож байна.
-Даатгалын үйлчилгээг өргөтгөх, санхүүгийн хямралын үед  даатгуулагчид туслах арга хэмжээ авсан юм байна гэж ойлголоо. Энэ талаар та тодруулахгүй юу?
-Ер нь тэнхлүүн явахад нь тэмээгээр тусалснаас тэвдэж явахад нь тэвнээр тусалсан нь дээр гэсэн ардын мэргэн үг байдаг. Санхүү, эдийн засгийн хямралын үед даатгуулагчийн орлого буурах эрсдлээс хамгаалах зорилгоор Нийгмийн даатгалын тухай хуулиудад нэмэлт, өөрчлөлт оруулан өвчтөн сахисны тэтгэмж гэсэн шинэ бүтээгдэхүүн, үйлчилгээг бий болгоод энэ оны наймдугаар сарын эхнээс мөрдөж байна. Энэ тэтгэмжийг 0-5 насны хүүхдээ эмнэлэгт сахисан, тэтгэмжийн даатгалд нийтдээ 3 сар шимтгэл төлсөн даатгуулагч, хуанлийн жилд ажлын 30 хоногийн хугацаагаар  авах эрхтэй.  Мөн ажилгүйдлийн даатгалын  шимтгэлийг  тасралтгүй 9 сар төлж байж тэтгэмж авдаг байсныг 6 сар болгосон, хоёр дахь удаа тэтгэмж авахдаа  6 сар шимтгэл  төлж байж эрх үүсдэг байсныг 3 сар гэж зөөлрүүлсэн. Түүнчлэн хугацаандаа төлөөгүй шимтгэлд ногдуулах  хоногийн 0.3 хувийн алданги тооцох хариуцлагын тогтолцооны үйлчлэлийг түр зогсоосон.
-Улс орны санхүүгийн хүндрэл хийгээд өрхийн орлогын  бууралт бий болсон хүнд үед энэ нь цаг үеэ олсон чухал шийдвэр болжээ. Энэхүү хуулиудын өөрчлөлт ямар хугацаанд хэрэгжих юм бэ?
-Тиймээ, энэ арга хэмжээг  манай харилцагч байгууллага, даатгуулагчид эерэгээр хүлээж авч, талархалтай хандаж  байгаа. Эдгээр хуулиуд эдийн засгийн хямралын үед буюу 2011 оны нэгдүгээр сарын 1 хүртэл  хугацаанд үйлчлэхээр байгаа юм.
-Бас нэг зүйлийг танаас тодруулъя гэж бодож байна. Даатгуулагчдын нэг их олон тэрбум төгрөгийг Засгийн газар авчихсан юм шиг ойлголт их газар авлаа. Энэ хэр бодиттой юм бэ? Манай уншигчид ч их асуудаг юм л даа.
-Манай улс 1999 онд тэтгэврийн шинэчлэлийн хэтийн  бодлогоо тодорхойлсон. Энэ ажлын  хүрээнд  алсдаа тэтгэврийн хуримтлалын тогтолцоонд шилжинэ, үүнийг хэрэгжүүлэх  гол арга нь нэрийн дансны тогтолцоо байна гэж томьёолсон. Тиймээс даатгуулагчийн нэрийн дансанд  төлсөн  шимтгэлийг хийсвэрээр бүртгэж,  улмаар хагас хуримтлалын тогтолцоонд шилжих, бэлтгэл, угтвар нөхцлийг бүрдүүлж байгаа юм. Гэтэл нэрийн  дансанд бүртгэсэн орлогын үлдэгдлийг бодит мөнгөн хэлбэрээр байх мэтээр ташаа ойлгож,  олон нийтэд алдаатай, буруу мэдээлэл өгсөнд энэ ажлыг хариуцаж байгаа мэргэжлийн байгууллагын  ажилтны  хувьд харамсаж байгаа.
Гэхдээ алдааг бол залруулж болдог. Тухайн даатгуулагчийн нэрийн дансанд бүртгэсэн үлдэгдэл нь мэдээлэх хуудсаар дамжин хувь хүндээ очдог. Тэр мэдээлэлд тухайн даатгуулагчийн төлсөн шимтгэл, гарааны үлдэгдэл буюу эхний үлдэгдэл нь хэд юм,  төлсөн шимтгэл, үлдэгдлийг  хэдэн хувиар өсгөсөн юм бэ гэдэг нь тов тодорхой байдаг болохоор манай даатгуулагчид  хийсвэрээр бүртгэсэн үлдэгдэл гэдгийг  зөвөөр ойлгоно гэдэгт итгэлтэй   байгаа.
-Нэрийн дансны бүртгэсэн үлдэгдлээ тооцоолсон уу. Хэд орчим үлдэгдэл байгаа юм бэ?
-Тооцоолсон. Жил бүр л тооцож даатгуулагчдадаа мэдээлдэг л дээ. Цалингийн индекс, үлдэгдэлд тооцох  хүүгийн хэмжээ, аргачлалын  талаар нэгдсэн ойлголттой болох, судалгаа, мэдээллийн үндэслэлийг тодруулах зорилгоор  Сангийн яам, Нийгмийн хамгаалал, хөдөлмөрийн яам, Монголын ажил олгогч эздийн холбоо, Монголын үйлдвэрчний эвлэлийн  холбооны хамтарсан ажлын хэсэг ажиллаж,  энэ оны аравдугаар сард даатгуулагчийн нэрийн дансанд бүртгэгдсэн үлдэгдлийн хувьд нэгдсэн  тохиролцоонд хүрлээ. Нэрийн дансаа нээлгэсэн 720 гаруй мянган иргэний дансанд бүртгэгдсэн үлдэгдлийг 2007 оны арванхоёрдугаар сарын 31-ний өдрийн байдлаар 1.7 их наяд төгрөг гэж тооцоолсон.
-Энэ  бүртгэсэн үлдэгдэл чинь  банкны хадгаламж шиг мөнгөөр байгаа зүйл биш юм аа даа? Үүнийг жаахан тодруулаач?
-Тиймээ. Би дээр хэлсэн. Энэ бол хийсвэрээр бүртгэсэн үлдэгдэл. Нэг сонирхолтой тоо хэлье. Дээр тооцоолсон нэрийн дансны бүртгэсэн үлдэгдлийн 30 орчим хувь нь гарааны үлдэгдэл буюу өмнөх нийгмийн үед ажилласан хугацаанд ногдохыг хийсвэрээр тооцсон үлдэгдэл. Тэр үед тэтгэврийн даатгалд иргэд шимтгэл төлдөггүй байсан шүү дээ. Тэгэхлээр үүнийг Засгийн газар  авчихсан байж таарах уу. Дээрх үлдэгдлийн 50 орчим хувь нь үлдэгдэлд тооцсон хүүгийн орлого байгаа. Иймээс бодиттой  мөнгө биш  болохоор түүнд тооцсон  хүүгийн орлого гэж дансанд мөнгөн хэлбэрээр байх уу гэдэг асуулт бас гарна.  Харин үлдэж байгаа 20 орчим хувь нь ажил олгогч, даатгуулагчийн  төлсөн шимтгэл байгаа. Энэ бол шилжилтийн үеийн тэтгэврийн эх үүсвэрт зарцуулагдсан, төрөөс буцаан байршуулах бодит хөрөнгө юм.
-Тэгэхээр энэ үлдэгдлээс  тэтгэврээ бодуулах юм байна гэж ойлгож болох уу. Авсан цалин, хөлс үүнд хамаарахгүй юм аа даа?
-Тиймээ. 1960 оноос хойш төрсөн даатгуулагчийн хувьд  хуримтлалын тогтолцооны үед дансандаа хэдэн төгрөг хуримтлуулав гэдэг их чухал. Тэр хуримтлуулсан мөнгөний хэмжээ, тэтгэвэр авах хугацаанаас хамааруулан сарын тэтгэврийг тогтоодог. Энэ бол шударга тогтолцоо л доо. Орлого олж байгаа үедээ дансаа их хэмжээгээр зузаатгаж чадсан хүн тэр хэмжээгээр өндөр тэтгэвэр авч, хангалуун амьдарна гэсэн үг.
Хуримтлалын тогтолцооны үед цалингийн тэдэн хувиар тэтгэвэр тогтооно гэсэн ойлголт байдаггүй. Харин хуваарилалтын буюу одоогийн эв санааны тогтолцооны үед дараалсан таван жилийн дундаж цалин, орлогоос хуульд заасан хувь хэмжээгээр тэтгэврээ тогтоолгож байгаа.
Өдрийн сонин. 2009.11.23