“Нийслэл таймс”. 2009.04.24

Улсын нийгмийн даатгалын ерөнхий газрын Гадаад харилцааны хэлтсийн дарга Б.Бат-Отгонтой ярилцлаа.
-Нийгмийн даатгалын байгууллагын гадаад харилцааны өнөөгийн байдал ямар байгаа талаар ярилцлагаа эхлэх үү?
-Тэгье. Манай хэлтэс бусад орны ижил төстэй үйл ажиллагаа эрхэлдэг байгууллагуудтай хамтран ажиллах, нийгмийн даатгалын тогтолцоог гадаадын улс орнуудад сурталчлах, монгол иргэд  олноор ажиллаж, амьдарч буй орнуудын Засгийн газартай нийгмийн хамгааллын салбарт хамтран ажиллах замаар иргэдийнхээ нийгмийн баталгааг хангах, салбарын боловсон хүчний чадавхийг  гадаадын улс орнуудад дээшлүүлэх зэрэг үүрэг  хүлээдэг.
-Тухайлбал, ямар улс орнуудтай хамтран ажилладаг вэ. Гадаадад ажиллаж, амьдарч байгаа иргэдийнхээ эрх ашгийг хамгаалах, нийгмийн даатгалд хамруулах талаар ямар ажил зохиож байна вэ?
-Монгол Улсын Засгийн газар БНСУ-ын Засгийн газартай нийгмийн хамгааллын салбарт хамтран ажиллах гэрээ байгуулсан. Энэ гэрээ маш амжилттай хэрэгжиж байна. Ойрын үед Чех улсын Засгийн газартай иймэрхүү хэлэлцээр байгуулахаар тохиролцоод байгаа. 2008 оны есдүгээр сард Бүгд найрамдах Чех улсад болсон хоёр улсын Засгийн газрын төлөөлөгчдийн уулзалт хэлэлцээрээр хоёр улсын нутаг дэвсгэрт хөдөлмөр эрхэлж байгаа иргэд өөрийн орны хууль тогтоомжийн дагуу тэтгэврийн насанд  хүрмэгц тухайн орны тэтгэврийн даатгалд төлсөн шимтгэлээс тэтгэвэр тогтоолгох эрхтэй гэсэн зөвшилцөлд хүрсэн. Дараагийн шатны уулзалт, хэлэлцээрийг энэ оны ес, аравдугаар сарын үеэр Улаанбаатар хотод хийхээр ярилцаж байна. Өнгөрөгч оны долдугаар сарын 30-ны байдлаар Чех улсад манай 11974 иргэн ажиллаж буй гэсэн мэдээг БНЧУ-ын Гадаад иргэдийн шилжих хөдөлгөөний асуудал, бүртгэл хариуцсан газраас  бидэнд ирүүлсэн байгаа.
Мөн Вьетнам, БНСУ, Тайландын нийгмийн даатгалын байгууллагуудтай хамтран ажилладаг. Ирээдүйд нийгмийн даатгалын сангийн тогтвортой байдлыг хангах  зорилгоор Филиппиний эрүүл мэндийн даатгалын корпораци, Ази, Номхон далайн орнуудын тэтгэврийн институтээс арга зүйн дэмжлэг авахаар ажиллаж байна.
-Солонгосоос өөр оронд байгаа иргэдийг нийгмийн даатгалд хамруулж чаддаг уу. Энэ талаар ямар ажил хийж байгаа вэ?
-БНСУ-тай  хамтран ажиллаж байгаа шиг бусад оронд амьдарч буй иргэдээ нийгмийн даатгалд хамруулаад, тэнд  ажиллаж байхдаа төлсөн шимтгэлийг буцаан олгуулах ажлыг шууд хийж  болохгүй нь ойлгомжтой.  Үүний  тулд Засгийн газар хоорондын гэрээ, хэлэлцээр хийх, бас ажиллах хүч солилцох гэрээтэй байх ёстой. Бид ийм гэрээтэй  Чех улсаас эхлэн иргэдээ нийгмийн даатгалд хамруулах асуудлыг шийдэхээр  ажиллаж байна. Мөн монгол иргэд олноор хөдөлмөрлөж байгаа Польш, ХБНГУ, Унгар, Япон зэрэг  улсын холбогдох байгууллагуудад энэ салбарт хамтран ажиллах хүсэлтээ тавиад байгаа. Гэхдээ хоёр улсын хооронд гэрээ байгуулахыг хүлээгээд байлгүй гадаадад байгаа монгол иргэдээ сайн дурын даатгалд хамруулах асуудалд  онцгой анхаарлаа хандуулж ажиллана.
-Манай даатгалын өнөөгийн тогтолцоог тийм ч сайн биш гэж шүүмжилдэг хүмүүс байдаг. Гадаад орнуудын даатгалын системийн талаар хэр судалгаа хийдэг вэ. Манайд тохирмоор, туршлага болгоод хэрэгжүүлчихмээр юу байна?
-Нийгмийн даатгалын тогтолцооны талаарх судалгааг Гадаад харилцааны хэлтэс байнга хийж байдаг. Дэлхийн улс орнуудын нийгмийн даатгалын тогтолцоог судалж үзэхэд аль нэг нь бусад орнуудаас  давуу байна гэж байдаггүй. Тухайн улсын  нийгэм, эдийн засаг, хүн амын өсөлт, нас баралтын харьцаа зэрэг онцлог хүчин зүйлээс шалтгаалан нийгмийн даатгалын тогтолцоо нь өөр өөр байдаг.
Цаг агаар, нийгэм, эдийн засгийн байдлаараа манайхтай  ойролцоо орон бол Канад.  Эрс тэс уур амьсгалтай, хүн амтайгаа харьцуулахад өргөн уудам нутагтай. Нийгмийн даатгалын ерөнхий газрын төлөөлөгчид 2008 онд Канадад очиж, нийгмийн даатгалын тогтолцоог нь судалсан.  Канад улс хоёр давхаргат тэтгэврийн даатгалын тогтолцоотой юм билээ. Тэнд  65 хүрсэн иргэн бүр улсын төсвөөс санхүүждэг суурь тэтгэврийг авахаас гадна хоёр дахь давхарга болох даатгуулагч болон ажил олгогчийн тэтгэврийн даатгалын шимтгэлээс бүрддэг  сангаас тэтгэвэр авдаг. Тодруулж хэлбэл, даатгуулагч тэтгэвэрт гарах насанд хүрмэгц хоёр эх үүсвэрээс тэтгэвэр авна гэсэн үг л дээ. Энэ тогтолцоо нэг талаасаа нийгмийн хамгааллын баталгааг илүү найдвартай болгож өгөх сайн талтай ч эхний давхаргын тэтгэвэр, тэтгэмжийн тогтолцоо нь татварт суурилдаг болохоор улсын төсөвт маш их хүндрэл учруулах муу талтай. Бид Канад, Австрали, Япон, Солонгос, Тайланд гээд улс орны туршлагаас суралцаж, аль болох авч хэрэглэх боломжтойг нь ашиглахаар  судалж байгаа.
-Нийгмийн даатгалын салбарын ажилтнуудын боловсрол, мэдлэгийг дээшлүүлэх, туршлага солилцуулах талаар хэр анхаарч байна.  Энэ талаар гадаадын улс орнуудтай хамтран ажилладаг уу?
-Ажилтнуудынхаа боловсрол, мэдлэгийг дээшлүүлэх зорилгоор Их  Британи, Сингапур, БНСУ, Итали, Тайланд, Япон, Вьетнам, Канад зэрэг орноос  зохион байгуулдаг сургалт, танилцах аялалд байнга хамруулдаг. Жил бүр тогтмол болдог сургалтууд ч байгаа. Олон улсын хөдөлмөрийн байгууллагаас манай мэргэжилтнүүдийг гадаадын сургалтад хамруулахад нэлээд дэмжлэг үзүүлдэг.
-Дэлхий нийтийг хамарсан санхүү, эдийн засгийн хямралын үед бусад улс орнууд даатгалын системээ аварч үлдэхийн тулд чухам ямар арга хэмжээ авч байгааг судалж үзсэн үү?
-Дэлхийн эдийн засгийн хямралын үед нийгмийн даатгалын хамрах хүрээг өргөжүүлж байж л сангийн тогтвортой байдлыг хангах боломжтой юм шиг байна. Хямралын үед нийгмийн хамгаалал нь иргэдийн нийгмийн баталгааг хангаж, эрсдэлээс хамгаалах тийм л тогтолцоо байх учиртай. Азийн орнуудын туршлагаас харахад Солонгос, Малайз, Тайланд зэрэг улс ядуу иргэдийнхээ амьжиргааг дээшлүүлэх хөтөлбөрийг дэмжих хандлага гаргасан байхад  Индонез  иргэдийнхээ нийгмийн баталгааг хангах зорилгоор улсын татаас олгож эхэлсэн байна. Тэгвэл Солонгос, Сингапур, Тайланд улс бас хөдөлмөр эрхлэлтийг дэмжих, ажлын байрыг хадгалахад  илүү анхаарч байх жишээтэй. Бид ч гэсэн одоо болон цаашид тулгарч болзошгүй эрсдэлийг даван гарах гол арга  болж чадахуйц, өөрийн орны онцлогт нийцсэн нийгмийн даатгалын тогтолцоог бий болгохыг зорьж ажиллаж байна.
-Цаашид ямар улс орнуудтай хэрхэн хамтран ажиллахаар төлөвлөөд байгаа вэ?
-Дээр хэлсэнчлэн  бүхий л орнуудтай хамтын ажиллагаагаа өргөжүүлэхийн төлөө ажиллана. Тэгэхдээ монгол иргэд олноор ажиллаж, амьдарч байгаа улс, орны Засгийн газруудтай  илүү түлхүү хамтарч ажиллахыг хичээх болно.