- Нийгмийн даатгалд ямар учраас даатгуулж байгаа юм бэ? Үүний учрыг тайлбарлаж өгнө үү.
Нийгмийн даатгал нь таны амьдралтай салшгүй холбоотой асуудал юм. Хүмүүсийн ажиллаж амьдрах хугацаанд янз бүрийн шалтгааны улмаас эрсдэл тохиолдож байдаг. Таны хэвийн ажиллаж амьдрах нөхцөл боломжийг бүрдүүлж байсан орлогын эх үүсвэр байхгүй болох тохиолдолд амьдралын баталгаа алдагдана. Иймд хүмүүсийн ажиллаж амьдрах хугацаанд дараах эрсдэл тохиолдож байдаг юм. Үүнд:
Ш Даатгуулагч, иргэн өндөр наслах (эрэгтэй 60 нас, эмэгтэй 55 нас хүрэх);
Ш Ердийн өвчин, ахуйн болон үйлдвэрлэлийн осол, мэргэжлээс шалтгаалсан өвчний улмаас хөдөлмөрийн чадвараа байнга буюу удаан хугацаагаар алдаж тахир дутуу болох;
Ш Ажил хөдөлмөр эрхэлж байх үедээ дээр дурдсан шалтгааны улмаас өвчилж хөдөлмөрийн чадвараа түр хугацаагаар алдах;
Ш Эрхэлж буй ажлаасаа ямар нэгэн шалтгаанаар чөлөөлөгдөж ажилгүй болох;
Ш Асран хамгаалагч нь нас барж асрамжинд нь байсан гэр бүлийн хөдөлмөрийн чадваргүй гишүүд орлогогүй болж тэдний амьдралын баталгаа алдагдах;
Энэхүү эрсдлүүдийн аль нь хэзээ хэдийд тохиолдохыг та урьдчилан тааж мэдэх боломжгүй юм. Тэгэхээр хүмүүсийн амьдралд тохиолдож болзошгүй дээр дурдсан эрсдэл (хохирол)-ээс урьдчилан сэргийлэх, нэгэнт тохиолдсон эрсдлийг тэтгэвэр, тэтгэмж, төлбөрийн хэлбэрээр нөхөж амьдралын баталгааг алдагдуулахгүй байхад чинь Нийгмийн даатгал тусална.
- Нийгмийн даатгал гэж юуг ойлгох вэ?
-Нийгмийн даатгал гэдэг нь иргэн болон төр, аж ахуйн нэгж, байгууллагаас зохих журмын дагуу шимтгэл төлж, нийгмийн даатгалын санг бүрдүүлэх, даатгуулагч өндөр наслах, хөдөлмөрийн чадвараа бүр болон түр алдах, өвчлөх, ажилгүй болоход өөрт нь, даатгуулагч нас барахад түүний асрамжинд байсан хүмүүст хууль тогтоомжид заасан тэтгэвэр, тэтгэмж, төлбөр өгөх агуулга бүхий нийгэм, эдийн засгийн арга хэмжээ гэж ойлгоно. Эндээс үзвэл нийгмийн даатгалын санг аж ахуйн нэгж, байгууллага, даатгуул
- Нийгмийн даатгал ямар хэлбэртэй бэ? Иргэд хэрхэн даатгалд хамрагдаж, ямар журмаар даатгуулах бэ ?
Нийгмийн даатгал нь:
Ш Заавал даатгуулах;
Ш Сайн дураар даатгуулах гэсэн хоёр хэлбэртэй байна.
Заавал даатгалд:
Ш Аж ахуйн нэгж, байгууллага, иргэнтэй хөдөлмөрийн гэрээгээр ажиллагч;
Ш Төрийн албан хаагч;
Ш Аж ахуйн нэгж байгууллагын болон иргэний малыг тэдэнтэй байгуулсан гэрээний дагуу маллаж байгаа малчин тус тус хамрагдана.
Сайн дурын даатгалд:
Ш Дээрхи заавал даатгагдсанаас бусад
Ш хувиараа хөдөлмөр эрхлэх замаар үйлдвэрлэл, ажил үйлчилгээ эрхэлж байгаа иргэд;
Ш Хувиараа хөдөлмөр эрхлэгч эзэд;
Ш Чөлөөт уран бүтээлчид;
Ш Хувийн аж ахуйтан-малчид, тариаланчид гэх зэрэг хамрагдана.
- Даатгуулагч, ажиллагч гэж хэн бэ?
Нийгмийн даатгалын тухай хууль болон гэрээний үндсэн дээр даатгагчид шимтгэл тогтмол төлж, тэтгэвэр, тэтгэмж, төлбөр авах эрх бүхий иргэнийг даатгуулагч гэнэ.
Ш Аж ахуйн нэгж, байгууллагад байнгын, улирлын шинжтэй, түр хугацааны аливаа ажлыг хөдөлмөрийн гэрээгээр эрхэлж, цалин хөлс авч байгаа Монгол улсын харьяат 16-аас дээш насны иргэн, гадаадын иргэн, харьяалалгүй иргэнийг ажиллагч гэнэ.
- Даатгагч, ажил олгогч гэж хэн бэ?
Ш Нийгмийн даатгалын тухай хууль тогтоомжийн дагуу ажил олгогч, даатгуулагчаар нийгмийн даатгалын шимтгэл төлүүлэн, нийгмийн даатгалын сангийн хөрөнгийг бүрдүүлж, даатгуулагчдад тэтгэвэр, тэтгэмж, төлбөр олгох үйл ажиллагаа эрхэлж байгаа хуулийн этгээдийг даатгагч (нийгмийн даатгалын байгууллага) гэнэ.
Ш Зохих хууль, тогтоомжийн дагуу иргэнийг хөдөлмөрийн гэрээгээр ажиллуулж, түүний нийгмийн даатгалын шимтгэлийг төлөх үүргийг хүлээсэн аж ахуйн нэгж, байгууллага, иргэнийг ажил олгогч гэнэ.
- Нийгмийн даатгалын хэдэн төрлийн сан байдаг вэ?
Нийгмийн даатгалын сан дараах 5 төрлөөс бүрдэнэ. Үүнд:
1. Тэтгэврийн даатгалын сан;
2. Тэтгэмжийн даатгалын сан;
3. Эрүүл мэндийн даатгалын сан;
4. Үйлдвэрлэлийн осол, мэргэжлээс шалтгаалсан өвчний даатгалын сан;
5. Ажилгүйдлийн даатгалын сан;
Өмнөх хуудас
1
