Монгол Улсын Засгийн газрын хэрэгжүүлэгч агентлаг,
Улсын нийгмийн даатгалын ерөнхий газрын дарга Ч.Алтанхуяг

Нийгмийн даатгалын шимтгэл төлөгч ажил олгогч эзэд, иргэд даатгуулагчид, хамтран ажиллагч та бүхэндээ нийгмийн даатгалын салбарын 2008 оны үйл ажиллагааны тайлангаа толилуулж байна. Өнгөрөгч он Монгол Улсын шинэ Засгийн газрын мөрийн хөтөлбөр хэрэгжиж эхэлсэн, дэлхий дахиныг хамарсан санхүү, эдийн засгийн хямрал мэдрэгдсэн жил байсныг юуны өмнө онцлон дурдъя.

2008 оны “Нийгмийн даатгалын үйл ажиллагааны тайлан”-д нийгмийн даатгалын багц хуулиудад орсон нэмэлт, өөрчлөлтийн хэрэгжилт, нийгмийн даатгалын орлогын бүрдүүлэлт, зарцуулалт, өр авлагын барагдуулалт, дотоодын хяналт шалгалтын үр дүн, мэдээлэл технологийн үйлчилгээ, өгөгдлийн сангийн бүрдэлт, сургалт, сурталчилгаа, гадаад харилцааг хөгжүүлэх зэрэг даатгуулагч иргэдэд үзүүлсэн нийгмийн даатгалын үйлчилгээний талаар тусгалаа. Мөн нийгмийн даатгалын санхүүгийн тайлан, нийгмийн даатгалын салбарын Удирдах ажилтны зөвлөлгөөнөөс гаргасан зөвлөмж, үйл ажиллагаандаа мөрдөн ажиллах зарчим, даатгуулагч, иргэдийн мэдлэгт тус нэмэр болгох зорилгоор нийгмийн даатгалын сангаас олгох тэтгэвэр, тэтгэмжийн нөхцөл, журмыг тус тус хавсарган танилцуулж байна.  

Нийгмийн даатгалын байгууллагууд 2008 оныг хийсэн ажилтай, хэлэх үгтэй үдсэн билээ. Өнгөрсөн жилд Нийгмийн даатгалын багц хуульд зарчмын томоохон ач холбогдолтой цөөнгүй нэмэлт, өөрчлөлт орлоо. Үүнээс хамгийн чухал нь нийгмийн даатгалын сангийн орлого, зарлагыг Нийгмийн даатгалын сангийн төсвийн тухай хуулиар баталж байхаар зохицуулалт хийж, сангийн бие даасан байдлыг хангах нөхцлийг бүрдүүлсэн явдал юм. Ингэснээр даатгалын хамралтыг өргөтгөх, даатгалын сангаас нийлүүлэх бүтээгдэхүүний нэр төрлийг олшруулах, хэмжээг нэмэгдүүлэх чиглэлээр эрх зүйн орчин бүрдсэн гэсэн үг ээ.

Нийгмийн даатгалын тухай хуулийн энэхүү томоохон өөрчлөлтийг олон нийтэд ойлгуулах, таниулах зорилгоор аймаг, дүүргийн нийгмийн даатгалын байгууллагын 1000 гаруй ажилтныг 5 бүсэд хуваан нэгдсэн сургалт зохион байгуулж, нийгмийн даатгалын бодлого,эрх зүйн шинэчлэлт, анхаарах зарим асуудлын талаар дэлгэрэнгүй ярилцаж санал бодлоо солилцсон нь хууль тогтоомжийг нэгдсэн нэг ойлголттойгоор хэрэгжүүлэхэд үр дүнтэй, шинэлэг арга хэмжээ болсон юм.

Хэдийгээр 2008 онд эдийн засгийн засаг, санхүүгийн таагүй нөхцөл байдал үүссэн, ажил олгогчийн төлөх шимтгэлийн хувь хэмжээ буурснаас шалтгаалан нийгмийн даатгалын сангийн зарлагын дутагдах эх үүсвэрийг даатгалын хамрах хүрээг өргөжүүлэх замаар шийдвэрлэх амаргүй үүрэг ногдсон ч иргэдийн тэтгэвэр, тэтгэмжийг хугацаанд нь бүрэн олгож, нийгмийн даатгалын бүх шатны байгууллага хуулиар хүлээсэн үүргээ зохих түвшинд хэрэгжүүлэн ажилласныг хэлэх хэрэгтэй. Тэр тусмаа нийгмийн даатгалын шинэ тогтолцоо бий болсноос хойших хугацаанд буюу 2008 онд түүхэндээ хамгийн өндөр болох 280.2 тэрбум төгрөгийн шимтгэлийн орлого цуглуулсныг онцлон дурдахад илүүдэхгүй биз ээ.

Түүнчлэн нийгмийн даатгалын шимтгэлийн авлагыг барагдуулах нь системийн хэмжээнд үнэхээр санаа зовоосон чухал асуудал учир даатгуулагчийн нийгмийн баталгааг хангах эрх ашгийн үүднээс нийгмийн даатгалын байгууллага онцгой анхаарал тавин ажиллаж ирлээ. Өнгөрсөн онд өмнөх жилүүдийн шимтгэлийн хуримтлагдсан өр авлагаас 4.5 тэрбум төгрөгийн авлагыг барагдуулан даатгалын санд мөнгөн хэлбэрээр оруулсан байна. Энэ талаар 2009 онд бүр ч их анхаарал тавин ажиллах болно. Тэгэхийг ч цаг үеийн нөхцөл байдал биднээс шаардаж байна.

Үнэхээр ч 2009 он манай байгууллагын төдийгүй Монгол Улсын, цаашилбал дэлхий дахины өмнө онцлог нөхцөл байдалд онцгой хариуцлагатай ажиллаж хөдөлмөрлөхийг шаардсан жил болж байна. Тиймээс бид шинэ он гарсан даруйд Удирдах ажилтнуудын зөвлөлгөөнийг хийж, хямралын үеэр хэрхэн ажиллах, яаж хохирол багатай даван туулах, иргэд даатгуулагчдынхаа өмнө хүлээсэн үүргээ чандлан биелүүлэх талаар нухацтай ярилцлаа.

Зөвлөлгөөнөөс зөвлөмж гаргаж, 2009 онд нийгмийн даатгалын салбарын ажилтнуудын үйл ажиллагаандаа баримтлах 9 зарчим дэвшүүллээ. Иргэд, даатгуулагчдын эрх ашгийг дээдлэх, соёлч, боловсон харилцааг эрхэмлэн, үйлчилгээний шинэ стандартыг хэрэгжүүлэх, арвилан хэмнэлтийн горимд шилжиж, үрэлгэн байдал, үнэтэй хэрэглээнээс татгалзах зэрэг чухал зарчмуудыг дэвшүүлэн тавьсан. Түүнээс гадна санхүүгийн хямралын үед нийгмийн даатгалын байгууллагын хэвийн үйл ажиллагааг хангах арга хэмжээний төлөвлөгөө боловсруулан ажиллаж байна.

Тухайлбал, итгэлцлийн зарчмыг удирдлага болгон дараалсан 5 ба түүнээс дээш жил нийгмийн даатгалд сайн дураар даатгуулж, шимтгэлээ тасралтгүй төлсөн даатгуулагчийн гэрээний хугацааг орлогын эх үүсвэртэй болох хүртэл хугацаанд үргэлжлүүлэн сунгаж даатгалын харилцааг хэвээр хадгалах, төсвийн хөрөнгөөр аялал зугаалга, цайллага дайллага, тэмцээн уралдаан зэрэг үр ашиг багатай, тэвчиж болох зардлыг санхүүжүүлэхгүй байх, нийгмийн даатгалын шимтгэлийг хугацаанд нь төлж, өр авлага гаргахгүй ажиллаж байсан ажил олгогчдын хувьд санхүүгийн хүндрэлийн улмаас шимтгэлээ хугацаанд нь төлөөгүйд ногдуулах хариуцлагын тогтолцоог уян хатан хэрэглэж, итгэлцлийг бий болгох, хямралын үеийн хяналт шалгалтын арга барилыг өөр өнцгөөс харж, шалгахаас илүүтэйгээр ажил олгогчдод зөвлөх, туслах үйлчилгээг эрхэмлэх зэрэг ажлыг хэрэгжүүлэх болно.

2009 оныг бид даатгалын шимтгэл төлөгч ажил олгогч эзэд, иргэд, даатгуулагчдаа дээдэлсэн жил болгон зарлаж байна. Мөн зовлон хүндрэл тоочиж асуудлыг зөнд нь орхих биш тухайн нөхцөл байдалд судалгаа, шинжилгээ хийж, хүндрэлийг гэтлэн давах арга зам бүрийг эрэлхийлж, санхүүгийн менежментийг оновчтой зөв хувилбараар явуулахад бүх анхаарлаа хандуулж, нөөц бололцоо бүхнээ бүрэн дүүрэн ашиглахыг хичээн ажиллах болно.

Хямрал түргэн арилж, иргэд, даатгуулагчдын маань амьдрал ахуй улам өөдлөн дэвжих болтугай!